Blog
Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası Nedir? Süreç ve Dikkat Edilecek Noktalar
Miras kalan bir arsa, kardeşlerle birlikte edinilen bir dükkân veya birden fazla kişinin paydaş olduğu bir tarla… Ortak mülkiyet başlangıçta sorun yaratmasa da zamanla malın kullanılması, kiraya verilmesi, satılması veya değerlendirilmesi konusunda anlaşmazlıklar doğabilir.
Türk hukuku, kanundan veya hukuki bir işlemden doğan bir engel bulunmadıkça kimseyi istemediği bir ortaklığı süresiz olarak sürdürmeye zorlamaz. Halk arasında izale-i şuyu olarak bilinen ortaklığın giderilmesi davası, birden fazla kişinin birlikte malik olduğu bir mal üzerindeki ortaklığın mahkeme kararıyla sona erdirilmesini sağlayan hukuki yoldur.
Bu yazıda davanın hukuki niteliği, kimler tarafından ve kime karşı açılabileceği, yargılama süreci ve uygulamada dikkat edilmesi gereken başlıca hususlar ele alınmaktadır.
Ortaklığın Giderilmesi Nedir?
Ortaklığın giderilmesi, birden fazla kişinin birlikte malik olduğu bir mal üzerindeki ortak mülkiyet ilişkisinin sona erdirilmesidir. Türk Medeni Kanunu'na (TMK) göre birlikte mülkiyet iki biçimde ortaya çıkar:
- Paylı mülkiyet: Paydaşlardan her birinin mal üzerinde belirli bir payı vardır; örneğin bir taşınmazda iki kişinin 1/2'şer veya üç kişinin 1/3'er oranında pay sahibi olması. Her paydaş, kendi payı üzerinde malik hak ve yetkilerine sahiptir.
- Elbirliği mülkiyeti: Ortakların hakkı malın bütününe yaygındır; ortaklardan hiçbirinin belirli bir payı yoktur. Mirasçıların, miras paylaşılıncaya kadar tereke üzerindeki mülkiyeti bunun en yaygın örneğidir.
Davanın amacı birlikte mülkiyeti sona erdirmektir. Bu sonuç, malın aynen bölünerek paydaşlara paylaştırılmasıyla ya da aynen bölünme mümkün değilse satılarak bedelinin paylaştırılmasıyla sağlanır.
Dava taşınmazlar kadar taşınır mallar için de açılabilir. Uygulamada ise en sık arsa, arazi, tarla, konut ve iş yeri gibi taşınmazlar bakımından gündeme gelir.
Hukuki Dayanak
Paylı mülkiyette ortaklığın giderilmesi TMK'nın 698 ve 699. maddelerinde düzenlenmiştir. Elbirliği mülkiyetinde paylaşma, kanunda veya sözleşmede aksine hüküm bulunmadıkça paylı mülkiyet hükümlerine göre yapılır (TMK m. 703). Miras ortaklığında ayrıca TMK'nın 642 ve devamı maddeleri uygulanır.
Temel kural şudur: Paydaşlardan her biri, hukuki bir işlem veya malın sürekli bir amaca özgülenmesi sebebiyle ortaklığın devamı zorunlu olmadıkça malın paylaşılmasını isteyebilir (TMK m. 698). Bunun için diğer paydaşların rızası gerekmez.
Bu hakkın sınırları şunlardır:
- Paydaşlar, paylaşma isteme hakkını hukuki bir işlemle en çok on yıl süreyle sınırlayabilir. Taşınmazlarda bu sözleşme resmî şekilde yapılır ve tapu kütüğüne şerh verilebilir.
- Malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması nedeniyle ortaklığın devamı zorunluysa paylaşma istenemez.
- Paylaşma, uygun olmayan bir zamanda istenemez.
Miras ortaklığında da her mirasçı, sözleşmeden veya kanundan doğan bir erteleme yükümlülüğü bulunmadıkça mirasın paylaşılmasını her zaman isteyebilir (TMK m. 642). Bu tür bir paylaşma davasında mahkeme terekeyi bir bütün olarak değerlendirebilir; olanak varsa malları mirasçılara özgüleyerek değer farklarının para ödenmesi yoluyla denkleştirilmesine karar verebilir.
Kimler Dava Açabilir, Dava Kime Karşı Açılır?
Dava, paydaşlardan herhangi biri veya birkaçı tarafından açılabilir; diğer paydaşların onayı gerekmez. Miras ortaklığında yasal ve atanmış mirasçılar mirasın paylaşılmasını isteyebilir.
Bu davada bütün paydaşların davada yer alması zorunludur (zorunlu dava arkadaşlığı). Davacı olmayan paydaşların tamamı davalı olarak gösterilmeli ve taraf teşkili eksiksiz sağlanmalıdır.
Paydaşlardan biri vefat etmişse mirasçıları belirlenerek davaya katılmaları sağlanmalıdır. Bu nedenle güncel tapu kayıtları ile mirasçılık belgelerinin baştan incelenmesi önemlidir.
Paydaşlardan biri küçük veya kısıtlı ise davada yasal temsilcisi aracılığıyla temsil edilir. Yasal temsilci ile temsil edilen kişinin menfaatleri çatışıyorsa (örneğin anne veya baba ile çocuğun aynı taşınmazda paydaş olması) temsil kayyımı atanması gerekir. Gerekli izinler somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görevli mahkeme, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 4. maddesi uyarınca sulh hukuk mahkemesidir.
Yetkili mahkeme davanın niteliğine göre belirlenir:
- Taşınmaz üzerindeki ortaklığın giderilmesine ilişkin davalarda, HMK m. 12 uyarınca taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.
- Terekenin bütün olarak paylaşılmasına ilişkin davalarda (TMK m. 642) ise HMK m. 11 uyarınca miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.
Dolayısıyla miras kaynaklı her uyuşmazlıkta taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin yetkili olduğu sonucuna varılmamalı; yetki, açılacak davanın niteliğine göre belirlenmelidir.
Dava Şartı: Zorunlu Arabuluculuk
1 Eylül 2023'ten bu yana taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B). Anayasa Mahkemesi bu düzenlemeyi iptal etmemiştir (AYM, 27.06.2024, E.2023/178, K.2024/125; AYM, 06.03.2025, E.2024/161, K.2025/69).
- Arabulucu süreci, görevlendirilmesinden itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir.
- Anlaşma sağlanamazsa düzenlenen son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneği dava dilekçesine eklenir.
- Arabulucuya hiç başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir.
- Başvuru yapılmış ancak son tutanak dilekçeye eklenmemişse mahkeme eksikliğin tamamlanması için bir haftalık kesin süre verir; süresinde tamamlanmazsa dava usulden reddedilir.
Arabuluculuk yalnızca dava öncesinde yerine getirilmesi gereken bir usul şartı olarak görülmemelidir. Bu aşamada taraflar; taşınmazın paydaşlardan birine devredilip diğerlerine bedel ödenmesi, malın aynen paylaştırılması veya satışın birlikte yürütülmesi gibi çözümleri mahkemeye gitmeden değerlendirebilir.
Anlaşma hâlinde, bu kapsamda düzenlenen anlaşma belgesi için icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur. Taşınmazla ilgili anlaşmalarda şerh, taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır. Taşınmazın devrine ilişkin bir anlaşmada şerh verildikten sonra taraflardan biri tapu müdürlüğünden tescil talep edebilir (6325 s.K. m. 18/B).
Ortaklığın Giderilmesi Davası Süreci
-
Arabuluculuk başvurusu
Dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk süreci başlatılır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak düzenlenir.
-
Dava dilekçesinin hazırlanması
Arabuluculuk sürecinin ardından yetkili sulh hukuk mahkemesinde dava açılır. Dava dilekçesinde malın bilgileri, paydaşların kimlikleri ve payları ile ortaklığın giderilmesi talebi açıkça belirtilir. Güncel tapu kayıtları, gerekli hâllerde mirasçılık belgesi, arabuluculuk son tutanağı ve diğer belgeler dosyaya sunulur; harç ve gider avansı yatırılır.
-
Tebligat ve cevap
Ortaklığın giderilmesi davaları sulh hukuk mahkemesinde görüldüğünden basit yargılama usulüne tabidir (HMK m. 316). Davalılar, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevap dilekçesi verebilir. Bu usulde cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilmez.
-
Keşif ve bilirkişi incelemesi
Mahkeme, malın hukuki ve fiilî durumunu belirlemek için keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırabilir. Taşınmazlarda özellikle imar durumu, yüzölçümü, konumu, kullanım şekli, değeri ve aynen bölünmeye elverişli olup olmadığı incelenir.
-
Mahkeme kararı
Mahkeme, incelemeler sonucunda ortaklığın aynen taksim veya satış yoluyla giderilmesine karar verir. Terekenin bütün olarak paylaşılması istenmişse TMK m. 642 uyarınca malların mirasçılara özgülenmesi ve değer farklarının para ile denkleştirilmesi de değerlendirilebilir.
-
Satış ve bedelin paylaştırılması
Taşınmazlara ilişkin hükümler kesinleşmeden yerine getirilemez (HMK m. 367). Satışa karar verilmişse satış, kararın kesinleşmesinden sonra satış memurluğu tarafından açık artırmayla yapılır. Elde edilen bedel, satış giderleri ve hukuken dikkate alınması gereken diğer hususlar gözetildikten sonra paydaşlara payları oranında dağıtılır.
Aynen Taksim mi, Satış Yoluyla Ortaklığın Giderilmesi mi?
Mahkeme öncelikle malın aynen taksime elverişli olup olmadığını değerlendirir.
Aynen taksim, malın fiziksel ve hukuki açıdan bölünmeye elverişli olması ve paydaşların haklarına uygun parçalara ayrılabilmesidir. Örneğin imar mevzuatına uygun olarak bölünebilen bir arsa, paydaşların payları oranında ayrı parsellere ayrılabilir. Parçaların değerleri eşit değilse para ödenmesi yoluyla denkleştirme yapılabilir.
Ancak aynen bölünme her zaman mümkün değildir. İmar mevzuatı, asgari parsel büyüklükleri, tarım arazilerinin bölünmesini sınırlayan 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümleri ve malın fiziksel özellikleri aynen taksime engel olabilir. Aynen bölünme mümkün değilse veya bölünme malın değerini önemli ölçüde düşürecekse ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verilir.
Satış kural olarak açık artırmayla ve herkese açık olarak yapılır. Satışın yalnızca paydaşlar arasında artırmayla yapılması bütün paydaşların rızasına bağlıdır (TMK m. 699).
Mirasçı paydaşlar için yeni kural (7589 sayılı Kanun): 31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla İcra ve İflas Kanunu'nun 114. maddesinde değişiklik yapılmıştır. Buna göre, tüm maliklerin taşınmazı miras yoluyla edindiği ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkının bulunmadığı durumlarda, satış yoluyla ortaklığın giderilmesine karar verilmişse birinci artırma yalnızca malik mirasçılar arasında yapılır. Bu artırmada teklifin muhammen kıymetin tamamını geçmesi gerekir ve bu usul bir defaya mahsus uygulanır. Sonuç alınamazsa ikinci artırma genel kurallara göre herkese açık olarak yapılır. Değişiklik, 31 Temmuz 2026'dan önce ilanı yapılmış artırmalara uygulanmaz.
Davada Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
- Arabuluculuk sürecinin tamamlanması: Dava şartı olan arabuluculuk eksiksiz yürütülmeli, son tutanak dilekçeye eklenmelidir.
- Tüm paydaşların tespit edilmesi: Güncel tapu kayıtları ve gerektiğinde mirasçılık belgeleri üzerinden bütün paydaşlar belirlenmelidir.
- Malın hukuki durumunun incelenmesi: Tapudaki ipotek, haciz, intifa hakkı, irtifak hakkı ve diğer takyidatların paylaşma ve satış üzerindeki etkileri değerlendirilmelidir.
- Muhdesat iddiaları: Taşınmaz üzerindeki bina, ağaç ve benzeri unsurların kime ait olduğu konusundaki uyuşmazlıklar, yargılamayı ve satış bedelinin paylaştırılmasını etkileyebilir.
- Gerçek değerin belirlenmesi: Bilirkişi değerleme raporları dikkatle incelenmeli, gerektiğinde itiraz edilmelidir. Genel kurallara göre yapılan artırmada teklifin muhammen kıymetin yarısını geçmesi yeterli olabildiğinden, mahkeme yoluyla satışın her zaman piyasa değerinde sonuçlanacağı varsayılmamalıdır.
- Artırmaya katılım: Artırmaya katılmak isteyen paydaşlar da kural olarak teminat yatırır. İhale bedelini süresinde ödemeyen alıcı hakkında idari para cezası uygulanabileceği unutulmamalıdır.
- Ecrimisil talepleri: Taşınmazı tek başına kullanan paydaştan ecrimisil istenebilmesi için kural olarak diğer paydaşın yararlanma talebinin engellenmiş olması (intifadan men) gerekir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı (08.11.1991, E.1990/4, K.1991/3) ile belirlenen bazı istisnai hâllerde bu koşul aranmaz. Ecrimisil talebi, ortaklığın giderilmesi talebinden ayrı olarak değerlendirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Diğer paydaşlar ortaklığın sona ermesini istemiyorsa yine de dava açılabilir mi?
Evet. Kanuni veya hukuki bir engel bulunmadıkça paydaşlardan her biri tek başına ortaklığın giderilmesini isteyebilir. Diğer paydaşların rızası gerekmez.
Arabulucuya başvurmadan ortaklığın giderilmesi davası açılabilir mi?
Hayır. 1 Eylül 2023'ten bu yana bu uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabulucuya hiç başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir.
Miras kalan taşınmaz satılacaksa mirasçılar önce kendi aralarında artırma yapabilir mi?
Tüm maliklerin taşınmazı miras yoluyla edindiği ve üçüncü bir kişinin pay sahibi olmadığı durumlarda, 31 Temmuz 2026'dan sonra ilan edilen satışlarda birinci artırma kanun gereği yalnızca malik mirasçılar arasında yapılır. Bu artırmada teklifin muhammen kıymetin tamamını geçmesi gerekir. Diğer durumlarda satışın yalnızca paydaşlar arasında yapılması bütün paydaşların rızasına bağlıdır.
Ortaklığın giderilmesi davası ne kadar sürer?
Kesin bir süre vermek mümkün değildir. Paydaş sayısı, tebligat işlemleri, mirasçılık kayıtlarının durumu, bilirkişi incelemeleri, itirazlar ve satış işlemleri süreyi etkiler.
Dava masraflarını kim karşılar?
Dava açılırken harç ve gider avansı davacı tarafından yatırılır. Ancak ortaklığın giderilmesi davaları niteliği gereği iki taraflı davalardır. Bu nedenle yargılama giderleri ve vekâlet ücreti kural olarak paydaşlara payları oranında yükletilir.
Sonuç
Ortaklığın giderilmesi davası, paylı veya elbirliği mülkiyetinden kaynaklanan uyuşmazlıkların hukuki yolla çözülmesini sağlayan önemli bir dava türüdür. Sürecin doğru yürütülmesi; tüm paydaşların tespitini, zorunlu arabuluculuğun tamamlanmasını, malın hukuki ve fiilî durumunun incelenmesini ve aynen taksim ile satış seçeneklerinin doğru değerlendirilmesini gerektirir. İzlenecek yol; malın niteliğine, mülkiyet yapısına ve uyuşmazlığın kapsamına göre farklılık gösterebilir.
Bu yazı, yayın tarihindeki mevzuat esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki danışmanlık veya somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz. Her olay, kendi koşulları, yürürlükteki mevzuat ve ilgili yargı kararları çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.